ضمير و يخرج راجع ببخل شود به اين معنى كه بيرون آورد و ظاهر سازد آن بخل شما عداوت شما را زيرا كه ظاهر است كه چون از بخيل چيزى طلبند باطالت در مقام عداوت در آيد و دشمنى او آشكارا گردد و ليكن قراءت نخرج بنون متكلم مؤيد توجيه اولست ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ آگاه باشيد كه شما آن گروهيد كه تُدْعَوْنَ خوانده شده‌ايد لِتُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ تا آنكه نفقه كنيد در راه رضاى خداى تعالى فَمِنْكُمْ مَنْ يَبْخَلُ پس بعضى از شما كسيست كه بخيلى كند در انفاق فى سبيل اللَّه وَ مَنْ يَبْخَلْ و هر كس كه بخيلى كند و در راه رضاى خداى تعالى انفاق ننمايد فَإِنَّما يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ پس جز اين نيست كه بخيلى مىكند از نفس خود و نفع آن انفاق را از نفس خود دور ميگرداند و زيان بنفس خود مىرساند نه به ديگرى وَ اللَّهُ الْغَنِيُّ وَ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ و خداى تعالى بى نيازست از نفقات و صدقات شما و شما محتاجيد به او در جميع امور وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا و اگر شما اى منافقين روى بگردانيد از ولايت امير المؤمنين عليه السّلام يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ بدل كند خداى تعالى گروهى غير شما را و آنها را هدايت كند بولايت امير المؤمنين عليه السّلام ثُمَّ لا يَكُونُوا أَمْثالَكُمْ پس نباشند آن جماعت امثال شما در عداوت اهل بيت عليهم السلم و ظلم بر ايشان « فى تفسير على بن ابراهيم : وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا يعنى عن ولاية امير المؤمنين صلوات اللَّه عليه يستبدل قوما غير كم يدخلهم فى هذا الامر اى فى ولاية امير المؤمنين عليه السّلام ثم لا يكونوا امثالكم فى معاداتكم و خلافكم و ظلمكم لآل محمد صلى اللَّه عليه و آله و سلم » نزد نحاة مقرر است كه در معطوف بر جواب شرط بكلمهء و او و فا و ثم هم جزم جايزست و هم رفع ، اما جزم چنانچه در اين آيه است كه ثُمَّ لا يَكُونُوا بحذف نون واقع شده و اما رفع چنانچه در آيهء ديگر فرموده وَ إِنْ يُقاتِلُوكُمْ يُوَلُّوكُمُ الْأَدْبارَ ثُمَّ لا يُنْصَرُونَ « 1 » كه باثبات نون تحقيق يافته ، نكتهء جزم درين آيه و رفع در آن آيه ظاهرا اين معنى باشد كه چون بودن امثال و عدم بودن آن متعلق بعدم تولى و ثبوت توليست پس

--> ( 1 ) - س 3 : آل عمران ى 111